तरंग

  को णताही लहानमोठा उद्योगधंदा असो, ग्राहकांना नेमके काय हवे आहे, ग्राहकांची गरज काय आहे, हे पाहणे नेहमीच गरजेचे असते. न खपणारी उत्पादने कोणीच काढत नाही. उलट उत्पादनांमध्ये सतत सुधारणा करून ग्राहकाला ती अधिकाधिक उपयोगी कशी होतील आणि पर्यायाने उत्पादनांचा खप कसा वाढेल, पर्यायाने आपला नफा कसा वाढेल  हेच पाहिले जाते. त्यात काहीच चूक नाही. (अलीकडे जाहिरात तंत्राचा वापर करून ग्राहकांना गरज नसलेली उत्पादनेही माथी मारली जातात हा भाग वेगळा). प्रत्येक कंपनी ठराविक अंतराने हे करत असते. अगदीच काही नाही, तरी काही वेळा उत्पादनाचे वेष्टन बदलून, उत्पादनांच्या नावापुढे प्लस किंवा सुपर वगैरे शब्द वापरून उत्पादन अधिक ‘सशक्त’ झालेले भासवले जाते. हे सशक्ततेचे प्रमाण कमीजास्त असते. परंतु, एखादी कंपनी जेव्हा आपले लोकप्रिय उत्पादन कमी करून वेगळ्या उत्पादनावर लक्ष केंद्रित करते तेव्हा त्याची दखल वेगळ्या अर्थाने घ्यावी लागते. समाजात घडत असलेल्या बदलाची दखल कंपन्यांही घ्यावी लागते ती अशी ! काल या संदर्भातील एक बातमी वाचली. ती होती जपानमधून. लहान मुलांसाठी नॅपी (लंगोट) बनवणाऱ्या जपानी कंपनीने या उत्पादन...

अनेक भाषिक / इंग्रजी वर्तमानपत्राच्या शनिवार / रविवारच्या पुरवण्या वाचनीय असतात. भरमसाठ संख्येने वाढलेली टीव्ही चॅनेल्स आणि त्यांच्या जोडीला आलेली OTT यामुळे कन्टेन्टमध्ये वैविध्य आले असले आणि त्यांना लाखो प्रेक्षक लाभत असले तरी वर्तमानपत्रांच्या पुरवण्या स्वतःचे अस्तित्व केवळ टिकवून आहेत असे नव्हे तर आपला चांगला दर्जा राखून आहेत. या दोन दिवसांत अनेक विषय तपशीलाने वाचायला मिळतात आणि वेगवेगळी मतमतांतरेही कळतात. रविवारी २४ मार्चच्या अंकात नीरजा देवधर यांनी ‘मिड डे’ या दैनिकात लिहिलेला लेख एका वेगळ्या आणि दुर्लक्षित विषयावर आहे. दिव्यांग व्यक्तींना एरवीही जगण्यासाठी अनेक संघर्ष करावे लागतात. मूलभूत सोयी मिळण्यासाठी राजकीय / सामाजिक यंत्रणेला साकडे घालावे लागते. त्यातून वाट काढत अनेक दिव्यांग अनेक क्षेत्रात चमकत असतात, परंतु,  राजकीय आणि वैधानिक यंत्रणेने त्यांना जवळ केले आहे का? यावर पत्रकार नीरजा देवधर यांनी अनेक उदाहरणे देऊन ‘नाही’ असे उत्तर दिले आहे. हा लेख कोणत्याही संवेदनशील व्यक्तीला अस्वस्थ करून जाईल यात शंका नाही.   लोकसभा निवडणुकीचे बिगुल वाजले आहे. विविध राजकीय पक्ष उमे...

  महाराष्ट्रात सध्या निवडणुकीच्या बातम्या आणि अनेक नेत्यांच्या तोंडातून निघणारे 'सुविचार' ऐकणे / पाहणे टाळायचे असेल तर 'यू ट्यूब' हा एक उत्तम पर्याय आहे. असंख्य उत्तम चॅनल्स / पॉडकास्ट इथे पाहायला / ऐकायला मिळतात. त्यातलेच एक म्हणजे 'स्मृतिगंध'. याचा गंध सर्वदूर पसरला आहेच. त्यांनी  'काचे पलिकडचे किस्से' या नावाने  नवीन कार्यक्रम सुरू केला आहे. राजेंद्र पाटणकर आणि किशोर सोमण ही दोन नावे घेतली की रेडिओ आठवतो आणि त्या माध्यमाशी निगडित असणाऱ्या असंख्य आठवणीही जाग्या होतात. रेडिओवर कार्यक्रम करताना काहीवेळा काय गमतीजमती होतात या विषयावर हे दोघे बोलले. जेव्हा लाईव्ह कार्यक्रम असतो तेव्हा निवेदकाच्या हातून चुका होण्याची शक्यता असते आणि त्यातून अर्थाचा अनर्थ होऊ शकतो. या संदर्भातल्या काही आठवणी, आकाशवाणीतले वातावरण, दिग्गज कलाकार स्टुडिओमध्ये आल्यावर त्यांचे आलेले अनुभव अशा गप्पा पहिल्या भागात ऐकायला मिळाल्या. अर्थात फक्त या चुका म्हणजे रेडियो नव्हे, त्यामुळे पुढील काही भागांत विविध कार्यक्रम / कलाकार यांच्या हृद्य आठवणी ऐकायला अधिक आवडेल.    मर...

  लो कसभेच्या निवडणुका जाहीर झाल्यावर आता देशातील राजकारणाला खरा वेग आला आहे. राजकीय विचारधारा, निष्ठा वगैरे बाबी भूतकाळात जमा झाल्याने तिकीटवाटप होईपर्यंत कोणते नेते कुठे पळ काढतील हे सांगता येणे कठीण झाले आहे. एक पक्ष सोडला की दुसऱ्या पक्षात कोणतेही तिकीट वा पद किमान एक वर्षभर मिळणार नाही अशी अट घातली तर बहुदा एकही पक्षांतर होणार नाही. परंतु कोणताही पक्ष हे पाळणार नाही. कारण ते कोणत्याही पक्षाला सोयीचे नाही हे उघड आहे. ‘मी अमुक एका पक्षाच्या विचारधारेने प्रभावित होऊन त्या पक्षात जात आहे, कोणत्याही पदाच्या आमिषाने नाही,” असे सांगणारे नेते पक्षांतरानंतर काही तासांतच लोकसभेचे तिकीट अथवा राज्यसभा पदरात पाडून घेतात हेही आता नवीन राहिलेले नाही. याला महाराष्ट्रही अपवाद राहिलेला नाही. हे गेल्या साधारण दोन दशकांच्या राजकारणातून आपल्याला दिसले आहेच. गेल्या चार वर्षांत तर ही प्रक्रिया फारच वेगाने झाली आहे. आणि लोकसभा निवडणूक पार पाडल्यावर आणि विधानसभा निवडणुकीआधी आणखी किती वेगाने होईल याची फक्त कल्पनाच केलेली बरी ! भारतीय जनता पक्ष नेतृत्व करत असलेली राष्ट्रीय लोकशाही आघाडी आणि काँग्रेस नेत...

भा रताने इंग्लंडविरुद्धची चौथी कसोटी जिंकून मालिका खिशात टाकली. आता पाचवी आणि शेवटची कसोटी सात मार्च रोजी सुरु होईल. चौथ्या कसोटीत जसप्रीत बुमराह या आपल्या सर्वात उत्तम वेगवान खेळाडूला विश्रांती देण्यात आली होती. तरी रविचंद्रन आश्विन ,  रवींद्र जडेजा आणि नवोदित आकाश दीप यांनी बुमराहची उणीव भासू दिली नाही. रांचीमध्ये नवा समर्थ यष्टीरक्षक फलंदाज ध्रुव जुरेलच्या रूपाने आपल्याला मिळाला. जुरेलने यष्टिरक्षण आणि फलंदाजी या दोन्ही बाबींमध्ये जी चमक दाखवली ती निश्चितच सुखावह होती.   गेल्या काही कसोटी सामन्यांचा इतिहास पाहिला तर कसोटी पाचव्या दिवसापर्यंत जातेच असे नाही. याचा दोष सर्वस्वी खेळपट्टीला देऊन चालणार नाही. काही अंशी खेळपट्टी, काही अंशी उत्तम गोलंदाजी आणि काही अंशी ढेपाळलेली फलंदाजी यास जबाबदार आहे असे दिसते. पाच दिवसांची कसोटी हेच खरे क्रिकेट असे नेहमी म्हटले जाते. ते खरेच आहे. परंतु अलीकडची परिस्थिती पाहिली तर झटपट क्रिकेट व त्यात मिळणाऱ्या पैशांवर डोळा ठेवून कसोटी क्रिकेट न खेळात टी 20 च्या आयपीएल मध्ये खेळण्याकडे जास्त लक्ष दिले जाते. हे दिसून आले आहे. कसोटी क्रिकेट खेळणारे...

Responsible Netism 1st National Cyber Psychology Conference 2017 Theme:  Living Life 2.0: Coming together to Interface our Online and Offline Lives. Date:  January 20-21, 2017 | Mumbai 2nd Conference 2018 – Theme:  Building Cyber Hygiene Culture. Date: January 18-19, 2018 | Mumbai 3rd  Conference 2019 – Theme: Child Online Protection Date: January 8, 2019 – Run-up event at Kolhapur, January 18, 2019 – Run-up event at Aurangabad, January 23, 2019 – Main event at Mumbai 4th Conference 2020 – Theme:  Child Online Protection.   Date:  January 23-24, 2020 | Pune 5th Conference 2021 – Theme:  Coping With Technology, New Education Policy And New Normal Date:  January 23, 2021 | 6th Conference 2022 – Theme:  India Fights Cyber Violence against Women and Children Date:  January 22, 2022 | 6th Conference 2023 – Theme:  Cyber Wellness: Ensuring Mental Well-being in Cyberspace Date:  Saturday, January 21, 2023 | 8th Conference 2024 –...

गे ल्याच महिन्यातील गोष्ट. एका कामानिमित्त एका सहकारी बँकेत गेलो होतो. बँकेची ही शाखा तळमजल्यावरचीच होती आणि ज्येष्ठ नागरिकांनाही बँकेत व्यवहार करताना काही अडचण येणार नाही, याची काळजी घेणारी होती. एक साधारण ७५-८० वर्षे वयोगटातील आजी शाखेत आल्या आणि कशा कोणास ठाऊक पायरीला अडकून एकदम पडल्या. उपस्थित सगळा कर्मचारी वर्ग त्यांच्या मदतीला धावला. त्यांना खुर्चीवर बसवले. सुदैवाने कुठेच काहीच गंभीर दुखापत नव्हती. आजींसह सगळ्यांनीच सुटकेचा निःश्वास सोडला. मदतीसाठी नेहमीच तत्पर असणाऱ्या त्या बँकेच्या ज्येष्ठ अधिकाऱ्यांनी त्यांना विचारले, ‘अहो आजी, स्वतः कशाला आलात, आम्हाला फोन करायचा, कोणाला तरी घरी पाठवले असते’. आजींचे उत्तर असे होते, ”अगं हो, पण मलाच राहवेना म्हणून आले. मला माझ्या फोनमध्ये गूगल पे की काय म्हणतात ते टाकून हवे आहे, ते कसे वापरायचे तेही सांग. माझी मुले / नाती सांगतात की आता जास्त रोख पैसे जवळ ठेवू नकोस. त्यापेक्षा मोबाईलवरून पैसे देत जा. मला हे तातडीने हवे होते, म्हणून स्वतः बँकेत आले.’ बँकेतील लोकांना लगेच काय प्रतिक्रिया द्यावी ते कळले नाही, पण त्यांनी आजी...

  बातमी -१ आर्मेनियातील दोन तृतीयांश निर्वासित मुले आता शाळेत शिकत आहेत. उरलेल्या एक तृतीयांश मुलांचाही सहभाग त्यात असेल या दृष्टीने प्रयत्न करण्यात येत आहेत. तशी सूचनाच ‘युनिसेएफ’ने केली आहे. आर्मेनियात निर्वासित म्हणून आलेल्या या मुलांना सलग शिक्षण मिळालेले नाही. अनेक वेळ त्यात खंड पडला आहे. त्यांना नीट शिक्षण मिळावे आणि निदान ते शिक्षणाच्या बाहेर फेकले जाऊ नयेत यासाठी सध्याची यंत्रणा काम करत आहे. ‘शाळा ही केवळ शिक्षणाची ठिकाणे नाहीत. निर्वासित मुलांसाठी ती सर्वात महत्वाची जागा आहे. त्यांच्या कठीण परिस्थितीतून बाहेर येऊन नव्याने आयुष्य उभारण्यासाठीचे महत्वाचे ठिकाण आहे. या शाळा त्यांना शिक्षण देतात, अन्न देतात, त्यांच्या मानसिक स्थितीवर मार्गदर्शन करतात, अन्य समाजाशी मिळूनमिसळून राहतील हे पाहतात आणि याशिवाय लागेल ती मदत करतात, असे ” युनिसेफ आर्मेनियाच्या प्रतिनिधी क्रिस्टीन वीगँड आवर्जून सांगतात. . बातमी -२ जर्मनीत निर्वासितांच्या संख्येत खूप मोठ्या प्रमाणावर वाढ झाली आहे. ज्यांचा निर्वासित म्हणून येण्यासाठीचा अर्ज फेटाळला गेला आहे, त्यांना परत त्यांच्या मूळ देशात प...

(डॉ. आनंदीबाई जोशी यांच्या समाधीचा शोध कसा घेतला आणि ती समाधी प्रत्यक्ष पाहिल्यावर काय भावना मनात आल्या हे नेमके मांडणारा विद्या हर्डीकर सप्रे यांचा हा लेख. ) ब राच वेळ नकाशातून वाट काढत काढत  मी आणि अशोक (माझा नवरा)  एका दफन भूमीच्या दारात पोहोचलो. मला पहाताच समोरची बाई चटपटीतपणे पुढे आली आणि हसतमुखाने विचारती झाली, “ Are  you  here   for  Dr  Joshi ?”   मी चकितच झाले. “ How do you know ?” मी विचारले.. तिन सांगितलं की ,” तू भारतीय  दिसते आहेस. इथे खूप भारतीय येतात डॉ. जोशींच्या समाधीला भेट द्यायला.! खरं तर   या दफन भूमीत सर्वात  जास्त  भेट दिली जाणारी .. सर्वात लोकप्रिय समाधी आहे ही ! “ आणि आमच्या वॉकिंग टूर मध्ये आम्ही या समाधीचाही सामावेश केलाआहे.” हे ऐकून मला अभिमानानं भरून आलं ! त्या स्वागतिकेन मला दफनभूमीचा नकाशा दिला. ‘कार्पेन्टर/ Eighmie  लॉट’ कुठे आहे त्याची खूण  नकाशावर केली आणि तिथे जायचा मार्गही दाखवला.  आमचे  मिशन ‘ए २१६’ सुरु कझाले ! ( Eighmie हे कार्पेन्टर मावशीच्या माहेरचे नाव. ) मी  त्यांच्या नोंदणीपत्रकात मोठ्या अभिमानाने आमची नाव नोंदवली आणि आम्ही मार्गस्थ झालो. कार...

म हाराष्ट्रात पाऊस आणि पाणी, बदलते हवामान, प्रदूषण, निसर्गावर मात करण्याचा माणसाचा हव्यास या सगळ्या कारणांमुळे या संदर्भातील असमतोल वाढत आहे. याचे परिणाम नजीकच्या भविष्यकाळातही जाणवतील. हर्षद तुळपुळे आणि स्पृहा आठल्ये यांनी काढलेल्या ‘गोष्टी पाण्याच्या’ या दिवाळी अंकाला म्हणूनच जास्त महत्व आहे. (पूर्वार्ध https://ashokpanvalkar.com/water-spring-rivers-rain-management-and-drought-in-maharashtra/ इथे वाचायला मिळेल) अंक कोकणावर फोकस करणारा असला तरी तीच तत्वे, निकष सगळ्या राज्याला लागू होतात. त्यामुळे केवळ कोकणचा अंक असे संकुचित दृष्टीने याकडे पाहून चालणार नाही. उदा. ‘गोष्टी नद्यांच्या’ या विभागात डॉ. अजित गोखले यांनी लेख लिहिला आहे. आज केवळ कोकणच नव्हे तर महाराष्ट्रात सर्वत्र आणि भारतात अनेक ठिकाणी नद्यांमध्ये साठलेला गाळ ही गंभीर समस्या होऊन राहिली आहे. यावर उपाययोजना म्हणून गाळ उपसा करण्याची जोरदार मोहीम अनेक ठिकाणी हाती घेतली आहे. गाळ उपसा करून नद्या प्रवाही बनवणे ही आजची मोठी गरज असली तरी त्यात कायकाय काळज्या घेतल्या पाहिजेत त्याचा उहापोह करण्याचा प्रयत्न अशा यादृष्टीने या लेखाकडे पाह...